Skarga pauliańska służy do uzyskania przez wierzyciela zaspokojenia ze składnika majątkowego, który na skutek dokonanej z jego pokrzywdzeniem czynności prawnej wyszedł z majątku dłużnika. Zaskarżeniu w ramach skargi pauliańskiej mogą podlegać co do zasady wszelkie czynności prawne o charakterze rozporządzającym lub zobowiązująco-rozporządzającym, jednocześnie przysparzające korzyści osobie trzeciej i powodujące krzywdzące dla wierzyciela pomniejszenie majątku dłużnika. Mogą to być nie tylko czynności nieodpłatne, lecz także odpłatne, a nawet ekwiwalentne.
Przesłankami do zastosowania skargi pauliańskiej, zgodnie z dyspozycją przepisu art.527 kodeksu cywilnego są: 1) dokonanie przez dłużnika ważnej czynności prawnej; 2) pokrzywdzenie wierzyciela; 3) uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej; 4) świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela w chwili dokonywania czynności; 5) świadomość osoby trzeciej o pokrzywdzeniu wierzyciela lub możliwość uzyskania takiej świadomości przy zachowaniu przez nią należytej staranności; 6) żądanie przez wierzyciela uznania danej czynności za bezskutecznąwobec niego.
Z reguły ustanowienie na nieruchomości dłużnika stanowiącej przedmiot czynności dokonanej między dłużnikiem a osoba trzecią(sprzedaż ,darowizna) hipoteki stanowi przeszkodę do uwzględnienie skargi pauliańskiej. Jednakże zgodnie z tezą uchwały
Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie o sygn. akt. III CZP 9/24 (publikacja Legalis nr 3193125): Jeżeli dłużnik wyzbył się nieruchomości obciążonej hipoteką, pokrzywdzenie wierzycieli zachodzi, gdy czynność ta doprowadziła do powstania lub do zwiększenia nadwyżki pasywów nad aktywami dłużnika. Oceniając zasadność skargi pauliańskiej, sąd nie bada możliwości zaspokojenia się wierzyciela ze zbywanej nieruchomości (art. 527 § 2 KC).
2. Ocena, czy czynność doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli, jest dokonywana na chwilę zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 KPC).
Zatem w przypadku zbycia przez dłużnika nieruchomości obciążonej hipoteką badaniu sądu pod kątem zaistnienia przesłanek do uwzględnienia skargi pauliańskiej podlega ocena, czy faktycznie w wyniku działań dłużnika bez względu na przywilej egzekucyjny wierzyciela hipotecznego doszło do powstania lub zwiększenia nadwyżki pasywów nad aktywami dłużnika.
18.04.2025 r.